Ύψωμα 731: Οι «Θερμοπύλες» του 1941 που δεν έπεσαν ποτέ .

Στην παγκόσμια πολεμική ιστορία, υπάρχουν μάχες που κρίνονται στα χαρτιά και μάχες που κρίνονται στην ψυχή. Αν οι Θερμοπύλες του Λεωνίδα έμειναν στην αιωνιότητα για το «Μολών Λαβέ» απέναντι στις μυριάδες των Περσών, το Ύψωμα 731 στην Αλβανία αποτελεί τη σύγχρονη εκδοχή τους. Μόνο που εδώ, οι σύγχρονοι Σπαρτιάτες δεν έπεσαν· κράτησαν το ύψωμα μέχρι τέλους, αναγκάζοντας μια ολόκληρη αυτοκρατορία να υποχωρήσει ταπεινωμένη.

 

Η Σύγκρουση των Μεγεθών: 12 εναντίον 6

 

Τον Μάρτιο του 1941, ο Μπενίτο Μουσολίνι,  με πληγωμένο τον εγωισμό του από τις συνεχείς ήττες του χειμώνα, αποφασίζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Καταφθάνει στην Αλβανία για την περίφημη «Εαρινή Επίθεση» (Operazione Primavera). Το σχέδιο ήταν απλό αλλά τρομακτικό: μια θύελλα πυρός σε μια γραμμή 6 χιλιομέτρων, με στόχο τη διάσπαση του μετώπου.

Απέναντι σε 12 πάνοπλες ιταλικές μεραρχίες με άφθονα εφόδια, στάθηκαν 6 καταπονημένες ελληνικές μεραρχίες. Στην καρδιά αυτής της κολάσεως, το Ύψωμα 731, το οποίο υπερασπιζόταν το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων της Ι Μεραρχίας.

9 Μαρτίου 1941: Η Κόλαση του Δάντη στην Αλβανία

 

Στις 06:30 το πρωί, η γη έπαψε να είναι στερεή. Ο Ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς, ο δικός μας «Λεωνίδας» από το Πουρί της Ζαγοράς, περιγράφει στο ημερολόγιό του μια εικόνα που ξεπερνά κάθε φαντασία. Μέσα σε δύο ώρες, το δασωμένο βουνό έγινε γυμνό. Οι οβίδες έπεφταν με τέτοια πυκνότητα που το ύψωμα κυριολεκτικά «χαμήλωσε» κατά 5 μέτρα!

Η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη από το δηλητήριο των εκρήξεων, τη σκόνη και τις φλόγες. Τα χαρακώματα ισοπεδώθηκαν, τα συρματοπλέγματα έγιναν σκόνη. Όμως, όταν το ιταλικό πυροβολικό σταμάτησε για να επιτεθεί το πεζικό, συνέβη το αδιανόητο: μέσα από το χώμα και τις πέτρες, ξεπήδησαν ζωντανοί-νεκροί Έλληνες φαντάροι με τη λόγχη στο χέρι.

 

Ο Σύγχρονος «Χορός του Ζαλόγγου» πάνω στις Κορυφές

 

Όπως οι αρχαίοι Σπαρτιάτες χτενίζονταν πριν τη μάχη, έτσι και οι Θεσσαλοί στρατιώτες (από την Καρδίτσα  και τα Τρίκαλα ) προετοιμάστηκαν για το έσχατο. Όταν τα πυρομαχικά τελείωναν, η μάχη γινόταν σώμα με σώμα. Οι Ιταλοί προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν δόλο, υψώνοντας λευκά μαντήλια για να αιφνιδιάσουν, αλλά η απάντηση του Κασλά ήταν καταιγιστική: «Αέρα!».

Οι στρατιώτες δεν ζητούσαν ψωμί, παρόλο που ήταν νηστικοί για μέρες. Ζητούσαν χειροβομβίδες και φτυάρια για να ξανασκάψουν το βουνό που τους έθαβε ζωντανούς. Η αυτοθυσία τους μετέτρεψε το 731 σε έναν «Γολγοθά» για τους Ιταλούς, οι οποίοι έβλεπαν τα διαδοχικά κύματα των επιθέσεών τους να συντρίβονται πάνω στο θεσσαλικό πείσμα.

 

Η Ταπείνωση του «Ντούτσε» και η Αιώνια Δόξα

 

Στις 26 Μαρτίου, ο απολογισμός ήταν τραγικός για τους εισβολείς. Παρά τη συντριπτική υπεροχή τους, δεν πήραν ούτε σπιθαμή εδάφους. Ο Μουσολίνι έφυγε από την Αλβανία ηττημένος, έχοντας καταλάβει ότι η ελληνική ψυχή δεν μετριέται με μέταλλο και μπαρούτι.

Το Ύψωμα 731 είναι οι δικές μας Θερμοπύλες. Είναι η απόδειξη πως όταν ένας λαός αποφασίζει να αμυνθεί «μέχρι εσχάτων», ακόμα και τα βουνά χαμηλώνουν μπροστά του. Σήμερα, το όνομα «731» παραμένει ανεξίτηλο στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Αθήνα, ενώ το επιβλητικό Μνημείο στα όρια Καρδίτσας και Τρικάλων (κοντά στο Πετρωτό) στέκει ως αιώνιο σύμβολο τιμής. Και τα δύο μας υπενθυμίζουν πως η ελευθερία απαιτεί αρετή, τόλμη και το αλύγιστο πείσμα των ηρώων του 1941.

1. ✔Η Γεωλογική Αλλοίωση: Η αναφορά  ότι το ύψωμα «χαμήλωσε» δεν είναι σχήμα λόγου. Μετά τον πόλεμο, οι μετρήσεις έδειξαν ότι το ύψωμα από τα 731 μέτρα είχε πέσει στα 725. Οι συνεχείς βομβαρδισμοί (πάνω από 100.000 βλήματα μέσα σε λίγες μέρες) κυριολεκτικά μετέτρεψαν την κορυφή του βουνού σε σκόνη.
2. ✔Το «Βουνό των Νεκρών»: Οι Ιταλοί στρατιώτες στις αναφορές τους το ονόμασαν "Sacro Monte" (Ιερό Βουνό), αλλά και «Βουνό του Θανάτου». Οι απώλειές τους ήταν τόσο μεγάλες που ολόκληρα συντάγματα (όπως το Πινερόλο και το Μπάρι) ουσιαστικά εξαϋλώθηκαν πάνω στις πλαγιές του, προκαλώντας κλονισμό στο ηθικό του ιταλικού στρατού.
3. ✔Ο Δημήτριος Κασλάς: Παρά τον ηρωισμό του, ο Ταγματάρχης Κασλάς μετά τον πόλεμο δεν έλαβε την αναγνώριση που του άξιζε από το επίσημο κράτος λόγω των πολιτικών παθών της εποχής. Ωστόσο, για την ιστορία και τους άνδρες του, έμεινε ο «αλύγιστος ηγήτορας» που έγραψε στο ημερολόγιό του: «Εδώ θα πεθάνουμε, κανείς δεν θα κάνει πίσω».
4. ✔Μια ακόμα συγκλονιστική λεπτομέρεια που δείχνει την ένταση της μάχης είναι η

   «σιωπηλή επίθεση» των Ιταλών. Σε μια από τις προσπάθειές τους, οι Ιταλοί επιτέθηκαν χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού, ελπίζοντας στον απόλυτο αιφνιδιασμό μέσα στη νύχτα. Όταν έφτασαν στα ελληνικά χαρακώματα, η σύγκρουση έγινε αποκλειστικά με πέτρες, ξύλα και γυμνά χέρια, γιατί το σκοτάδι ήταν τόσο πυκνό που κανείς δεν τολμούσε να πυροβολήσει φοβούμενος ότι θα χτυπήσει δικό του.
5. ✔Επίσης, αξίζει να αναφερθεί η «ανακωχή της ταφής». Υπήρξαν στιγμές που η μυρωδιά του θανάτου και ο όγκος των πτωμάτων ανάμεσα στις γραμμές ήταν τόσο ανυπόφορα, που οι δύο πλευρές σταμάτησαν για λίγο τη σφαγή. Έλληνες και Ιταλοί βγήκαν από τα ορύγματα, αντάλλαξαν τσιγάρα και βοήθησαν ο ένας τον άλλον να μαζέψουν τους νεκρούς τους, πριν ξαναρχίσουν να σκοτώνονται με το πρώτο σύνθημα.
6. ✔Τέλος, το 731 ήταν ο λόγος που ο Χίτλερ αναγκάστηκε να αλλάξει τα σχέδιά του. Η αποτυχία της «Εαρινής Επίθεσης» του Μουσολίνι σήμανε ότι οι Γερμανοί έπρεπε να επέμβουν οι ίδιοι στην Ελλάδα (Επιχείρηση Μαρίτα), γεγονός που καθυστέρησε την επίθεση στη Ρωσία κατά κρίσιμες εβδομάδες – μια καθυστέρηση που πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι άλλαξε την έκβαση ολόκληρου του Παγκοσμίου Πολέμου.

Ήταν μια μάχη όπου η λογική της στρατιωτικής υπεροχής ηττήθηκε από την ψυχολογία του υπερασπιστή. Εκεί που οι αριθμοί έδειχναν συντριβή, η

ελληνική ψυχή επέβαλε τον δικό της νόμο, μετατρέποντας το σίδερο των κατακτητών σε σκόνη και το Ύψωμα 731 σε απόρθητο κάστρο.

Οι ήρωες του '41 δεν υπερασπίστηκαν απλώς μια γεωγραφική θέση· υπερασπίστηκαν το δικαίωμα ενός έθνους να ορίζει τη μοίρα του. Όταν η ιστορία τους κάλεσε να λυγίσουν, εκείνοι έγιναν ένα με το χώμα, αρνούμενοι να υποχωρήσουν έστω και μια σπιθαμή, αποδεικνύοντας πως ο θάνατος είναι προτιμότερος από μια ζωή χωρίς αξιοπρέπεια. Σήμερα, η θυσία τους δεν είναι απλή ανάμνηση, αλλά μια φλόγα που καίει στις καρδιές μας, υπενθυμίζοντας πως το «ΟΧΙ» δεν ήταν μια λέξη, αλλά μια στάση ζωής.

 

Πηγές:Βιβλιογραφία

1. Προσωπικό Ημερολόγιο Ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά.
2. Αρχεία Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού (ΔΙΣ/ΓΕΣ).
3. Ιστορικά αρχεία Ι Μεραρχίας και 5ου Συντάγματος Πεζικού.

Σημείωμα του Συντάκτη:
Η ανάδειξη του Υψώματος 731 και η διάσωση της ιστορικής μνήμης των Θεσσαλών αγωνιστών οφείλεται σε μέγιστο βαθμό στο επίμονο συγγραφικό έργο και την έρευνα του Δομίνικου Βερίλη. Χάρη στη δική του γραφίδα, το έπος του Ταγματάρχη Κασλά και των ανδρών του ανασύρθηκε από τη λήθη, συνδέοντας τα στρατιωτικά γεγονότα με την ανθρώπινη διάσταση της θυσίας τους.