Η μεγάλη φωτιά στη Καρδίτσα (18 προς 19 Αυγούστου 1881)

Η απελευθέρωση της Καρδίτσας από τον τουρκικό ζυγό τεσσάρων και πλέον αιώνων στις 18 Αυγούστου 1881 σημαδεύτηκε από μια ανείπωτη συμφορά που μετέτρεψε τους πανηγυρισμούς σε απόγνωση καθώς την πρώτη κιόλας νύχτα της ελευθερίας προς τη 19η Αυγούστου ξέσπασε μια τρομερή πυρκαγιά που κατέκαψε την αγορά απ' άκρη σ' άκρη. Οι Καρδιτσιώτες έμποροι είδαν το βιος τους να χάνεται μέσα στις φλόγες όχι γιατί καταστράφηκαν τα καταστήματα τα οποία στην πλειονότητά τους ήταν ξύλινες παράγκες που ανήκαν σε Τούρκους ιδιοκτήτες αλλά γιατί έγιναν στάχτη τα εμπορεύματα που είχαν επισωρεύσει ενόψει της ένωσης με την Ελλάδα. Η κατάσταση της αγοράς ήταν τέτοια που η φωτιά εξαπλώθηκε με τρομακτική ταχύτητα αφού οι Τούρκοι μέχρι τότε δεν επέτρεπαν στους Έλληνες να χτίζουν μόνιμα κτίρια παρά μόνο μετά τα διατάγματα Χάτι Χουμαγιούν και Χάτι Σερίφ ενώ οι ίδιοι ζούσαν ως εισοδηματίες από τα ενοίκια χωρίς να εργάζονται. Σχετικά με τα αίτια της καταστροφής διατυπώθηκαν δύο εκδοχές με την πρώτη να αποδίδει τη φωτιά στα αναμμένα φαναράκια της φωταψίας που άφησαν οι κάτοικοι έξω από τις πόρτες τους μέσα στην αυγουστιάτικη ζέστη όπως ανέφεραν αρχικά οι εφημερίδες Παλιγγενεσία και Αλήθεια στις 23 Αυγούστου κάνοντας λόγο για 142 καμένα μαγαζεία. Ωστόσο μια δεύτερη ανταπόκριση από τη Λάρισα που δημοσιεύτηκε στις 31 Αυγούστου έδωσε μια εντελώς διαφορετική διάσταση καταγγέλλοντας ότι ενώ οι χριστιανοί πανηγύριζαν μεθυσμένοι από χαρά οι Τούρκοι στα σπίτια τους πονηρά εβουλεύοντο και προκάλεσαν τον εμπρησμό στο κεντρικότερο σημείο της πόλης. Παρά τις ηρωικές προσπάθειες του αρχηγού Σούτσου και του ελληνικού στρατού που κατάφεραν να σώσουν κάποια εμπορεύματα το τρίτον της πόλης απετεφρώθη και συνελήφθησαν οκτώ ύποπτοι Οθωμανοί για τον εμπρησμό ανάμεσα στους οποίους λέγεται ότι ενοχοποιούνταν και βέηδες της Καρδίτσας και της Λάρισας. Η πλευρά των Οθωμανών όχι μόνο φέρεται να χάρηκε καθ' υπερβολήν για τη συμφορά αλλά διέδιδε ψευδώς ότι ο ελληνικός στρατός διήρπαξε τα διασωθέντα πράγματα ενώ οι πασάδες όπως ο Χεδαίτ τρομοκρατούσαν τους ομοεθνείς τους για να τους αναγκάσουν να μεταναστεύσουν παρέχοντάς τους διευκολύνσεις για να φύγουν προς τη Βέροια και τα Σέρβια. Οι ελληνικές αρχές από την άλλη πλευρά προσπαθούσαν να αποτρέψουν τη μετανάστευση και να καθησυχάσουν τα πνεύματα για να μην υπάρξουν αντίποινα καθώς και οι δύο πλευρές απέβλεπαν στο χρήμα των Τούρκων κατοίκων με τους μεν να θέλουν την εξαγωγή συναλλάγματος και τους δε την παραμονή των μόνων ανθρώπων που διέθεταν ρευστότητα στην αγορά. Τελικά στη διελκυστίνδα αυτή νικητές βγήκαν οι Τούρκοι όμως η πυρκαγιά όπως σημείωσε ο Απόστολος Σαμαρόπουλος είχε ως αποτέλεσμα να καθαρίσει η πόλη από τις άθλιες παράγκες και να χαραχθεί το νέο σχέδιο με σύγχρονα λιθόκτιστα καταστήματα που σώζονται μέχρι τις μέρες μας στην κεντρική πλατεία.

Παρακάτω ακολουθούν τα αυτούσια αποσπάσματα από τις εφημερίδες της εποχής, τα οποία αποτυπώνουν την αντίφαση ανάμεσα στην επίσημη πρώτη ενημέρωση και τη μεταγενέστερη καταγγελία για εμπρησμό:

Εφημερίδα "Παλιγγενεσία" (23/8/1881):
«Τηλεγραφικώς διεβιβάσθη η λυπηρά είδησις της πυρπολήσεως μεγίστου μέρους της αγοράς της Καρδίτσης κατά το μεσονύκτιον της 19ης προς την 20ην φθίνοντος. Η πυρκαϊά μετεδόθη εκ των φώτων της φωταψίας και απετέφρωσεν 142 μαγαζεία. Το πυρ μόλις κατεστάλη την πρωίαν και αι ζημίαι λέγονται μεγάλαι, διότι οι κάτοικοι προ της ενώσεως είχον επισωρεύσει πολλά εμπορεύματα».

Εφημερίδα "Αλήθεια" (23/8/1881):
«Πυρκαγιά εκραγείσα εν Καρδίτση απετέφρωσε 142 μαγαζεία. Αύτη προήλθε εκ των φώτων τα οποία είχον ανάψει οι κάτοικοι, πανηγυρίζοντες την ένωσίν των με την Ελλάδα».

Εφημερίδα "Παλιγγενεσία" – Ανταπόκριση από Λάρισα (31/8/1881):
«Αλλ' ενώ οι χριστιανοί επιδίδοντο αμέριμνοι εις την έξαλλον εκδήλωσιν της ακράτου αυτών χαράς, οι Τούρκοι, οίκει μένοντες, πονηρά εβουλεύοντο... πυρκαϊά εκραγείσα εν τω κεντρικωτέρω μέρει της πόλεως απετέφρωσεν το τρίτον αυτής... Συνελήφθησαν άχρι τούδε ύποπτοι δια τον εμπρησμόν 8 οθωμανοί. Λέγεται ότι ενοχοποιούνται και τινες βέηδες της Καρδίτσης και της Λαρίσης. Αλλ' ουδέν τούτων δυνάμεθα να επιβεβαιώσωμεν. Το αληθές όμως είναι ότι οι οθωμανοί, ακούοντες την εν Καρδίτση συμβάσαν πυρκαϊάν, εχάρησαν καθ' υπερβολήν. Αναισχύντως μάλιστα διέδωσαν ούτοι ότι τα διασωθέντα πράγματα διήρπασσεν ο ελληνικός στρατός».