𝟏𝟗𝟖𝟒: 𝚬𝚲𝚬𝚼𝚯𝚬𝚸𝚰𝚨 𝚬𝚰𝚴𝚨𝚰 𝚮 𝚬𝚲𝚬𝚼𝚯𝚬𝚸𝚰𝚨 𝚴𝚨 𝚲𝚬𝚺 𝚶𝚻𝚰 𝚫𝚼𝚶 𝚱𝚨𝚰 𝚫𝚼𝚶 𝚱𝚨𝚴𝚶𝚼𝚴 𝚻𝚬𝚺𝚺𝚬𝚸𝚨

 

1984: Γιατί το Εφιαλτικό Όραμα του Τζορτζ Όργουελ είναι πιο Ζωντανό από Ποτέ; Από την απομόνωση στο νησί Γιούρα μέχρι τις οθόνες των smartphone μας: Πώς ένα βιβλίο που γράφτηκε πριν από 75 χρόνια παραμένει το απόλυτο εγχειρίδιο επιβίωσης στον 21ο αιώνα.

 

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ένας άνδρας που πέθαινε από φυματίωση, απομονωμένος σε μια υγρή φάρμα στο νησί Γιούρα της Σκωτίας, έδινε μια τελευταία μάχη με τον χρόνο. Ο Έρικ Άρθουρ Μπλερ, γνωστός σε όλους μας ως Τζορτζ Όργουελ, δακτυλογραφούσε με τις τελευταίες του δυνάμεις το τελικό χειρόγραφο του «1984». Δεν έγραφε απλώς μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας· έγραφε μια προειδοποίηση για την ανθρωπότητα.

Στον κόσμο του «1984», η ελευθερία δεν είναι απλώς περιορισμένη – είναι ανύπαρκτη. Ο Μεγάλος Αδελφός σε παρακολουθεί μέσα από τις τηλεοθόνες, η Αστυνομία Σκέψης τιμωρεί ακόμα και ένα «λάθος» βλέμμα, και το Υπουργείο Αλήθειας ξαναγράφει την ιστορία κάθε μέρα. Το σοκαριστικό δεν είναι η φαντασία του Όργουελ, αλλά το πόσο γνώριμα μας φαίνονται όλα αυτά σήμερα.

Από το Μπάρνχιλ στην Ψηφιακή Εποχή, δεν χρειαζόμαστε πλέον τηλεοθόνες τοποθετημένες από το κράτος στους τοίχους μας. Τις κουβαλάμε εθελοντικά στην τσέπη μας. Ενώ ο πρωταγωνιστής Ουίνστον Σμιθ προσπαθούσε να κρυφτεί από τις κάμερες, εμείς σήμερα τροφοδοτούμε οικειοθελώς τους αλγορίθμους με κάθε μας κίνηση, αγορά και προτίμηση. Ο «Μεγάλος Αδελφός» δεν είναι πια ένας δικτάτορας, αλλά ένα σύνολο δεδομένων (Big Data).

Παράλληλα, η «Νέα Ομιλία» (Newspeak) του Όργουελ είχε στόχο να περιορίσει το εύρος της σκέψης αφαιρώντας λέξεις. Στην εποχή των social media, των 280 χαρακτήρων και των emojis, βλέπουμε συχνά τον δημόσιο διάλογο να απλοποιείται επικίνδυνα. Αν δεν έχουμε τις λέξεις για να εκφράσουμε μια σύνθετη ιδέα, η ιδέα αυτή σταδιακά πεθαίνει. Την ίδια στιγμή, η «Διπλή Σκέψη» (Doublethink) –η ικανότητα να πιστεύεις ταυτόχρονα δύο αντιφατικά πράγματα– είναι πλέον καθημερινότητα. Σε έναν κόσμο γεμάτο fake news, η αλήθεια γίνεται συχνά ζήτημα επιλογής και όχι πραγματικότητας.

Η επιρροή του βιβλίου είναι τέτοια που έχει ποτίσει κάθε πτυχή της τέχνης μας. Από το εμβληματικό άλμπουμ Diamond Dogs του David Bowie μέχρι τις ταινίες τύπου V for Vendetta και The Matrix, η αισθητική του «1984» είναι πανταχού παρούσα. Ακόμα και η ονομασία του γνωστού reality show "Big Brother" είναι μια ειρωνική υπενθύμιση του πόσο εύκολα μετατρέψαμε τον τρόμο της παρακολούθησης σε θέαμα.

Γιατί όμως πρέπει να το διαβάσεις (ή να το ξαναδιαβάσεις) σήμερα; Ο Όργουελ δεν ήθελε να μας τρομάξει, αλλά να μας αφυπνίσει. Το «1984» μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία ξεκινά από το μυαλό. Η πιο διάσημη φράση του βιβλίου, «Ελευθερία είναι η ελευθερία να λες ότι δύο και δύο κάνουν τέσσερα», είναι μια πράξη επανάστασης σε κάθε εποχή που η λογική δέχεται επίθεση. Σε έναν κόσμο που μας ζητά να συμμορφωθούμε, ο Ουίνστον Σμιθ και ο Τζορτζ Όργουελ μας καλούν να παραμείνουμε άνθρωποι.