Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ .(Η Γυναίκα που «Ξεκλείδωσε» τον Χρόνο)

 

(Καρδιτσιώτικες Ματιές)

Αντί για ένα τυπικό βιογραφικό, ας την αποχαιρετήσουμε με ένα κείμενο που εστιάζει στην ουσία της ορμής της – σε αυτό το «ατίθασο» πνεύμα που δεν χώρεσε ποτέ σε ακαδημαϊκά καλούπια.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν υπήρξε ποτέ μια «μουσειακή» ιστορικός. Ενώ άλλοι μελετούσαν το Βυζάντιο ως έναν νεκρό κόσμο από χρυσό και σκόνη, εκείνη το αντιμετώπιζε σαν έναν ζωντανό οργανισμό που αναπνέει ακόμα στους δρόμους της Αθήνας και στα καφέ του Παρισιού.
Αυτό που την έκανε διαφορετική δεν ήταν οι τίτλοι της στη Σορβόννη, αλλά το γεγονός ότι αρνήθηκε να γεράσει πνευματικά. Μέχρι την τελευταία της στιγμή, η σκέψη της είχε την ταχύτητα εφήβου και την αυστηρότητα δικαστή.
Το δικό της «Βυζάντιο» δεν ήταν σκοταδισμός, ήταν το πρώτο ευρωπαϊκό κράτος δικαίου.
Κατάφερε κάτι ακατόρθωτο: να επιβληθεί στους Γάλλους διανοούμενους ως η απόλυτη αυθεντία, παραμένοντας ταυτόχρονα η «Ελένη από τον Βύρωνα». Δεν φοβήθηκε ποτέ να ταράξει τα νερά, να πει ότι «ο Μέγας Αλέξανδρος είναι θαμμένος στη Βεργίνα» ή να ασκήσει δριμεία κριτική στην ελληνική αυτοαναφορικότητα.
Ήταν μια γυναίκα που κατοικούσε μέσα στις λέξεις. Όπως είχε πει σε συνέντευξή της στο Protagon, η ιστορία είναι η αυτογνωσία μας. Σήμερα, η αυτογνωσία της Ελλάδας έγινε λίγο πιο φτωχή, αλλά η φωνή της —αυτή η χαρακτηριστική, γεμάτη αυτοπεποίθηση και γνώση φωνή— θα συνεχίσει να μας ψιθυρίζει ότι «μόνο η παιδεία είναι η λύση για τα πάντα».
Έφυγε όπως έζησε: με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, παρόλο που το μυαλό της κρατούσε τα κλειδιά χιλίων ετών παρελθόντος.