1948 : Από τις Καπναποθήκες στο Ξενοδοχείο «Άρνη»: Το Χρονικό της Μάχης της Καρδίτσας

 (Καρδιτσιώτικες Ματιές)Αφήγηση ιστοριών, διηγημάτων

Υπάρχουν νύχτες που η σιωπή βαραίνει περισσότερο από το χιόνι και η ιστορία μιας πόλης δεν γράφεται σε επίσημα έγγραφα, αλλά στις ρωγμές των τοίχων της και στις μνήμες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά σαν ψίθυρος. Για την Καρδίτσα, η νύχτα της 11ης προς 12η Δεκεμβρίου 1948  δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση μέσα στη δίνη του Εμφυλίου· ήταν η στιγμή που ο αστικός ιστός μετατράπηκε σε ένα απέραντο πεδίο αδελφοκτονίας, όπου το αίμα νέων ανθρώπων και από τις δύο πλευρές πότισε το ίδιο χώμα, κάτω από τον ίδιο παγωμένο ουρανό. Από τις επιβλητικές Καπναποθήκες που έγιναν οχυρά θανάτου, μέχρι τα στενά της οδού Καραϊσκάκη και την πολιορκημένη συνοικία των Καμινάδων, η πόλη έζησε μια τραγωδία που δεν γνώριζε νικητές, παρά μόνο ηττημένους.

Η

Μάχη της Καρδίτσας (11-13 Δεκεμβρίου 1948) αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες και πιο πολύνεκρες συγκρούσεις του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, καθώς ήταν η πρώτη φορά που ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) κατάφερε να εισβάλει και να ελέγξει για ώρες ένα μεγάλο αστικό κέντρο στη νότια Ελλάδα. 

Η Επίθεση ξεκίνησε τη νύχτα της 11ης προς 12η Δεκεμβρίου 1948 από δυνάμεις του ΔΣΕ (1η Μεραρχία υπό τον Χαρίλαο Φλωράκη - Γιώτη και 2η Μεραρχία υπό τον Γιάννη Αλεξάνδρου - Διαμαντή). Οι αντάρτες κατάφεραν να κάμψουν την αντίσταση των τοπικών δυνάμεων της Χωροφυλακής και του Εθνικού Στρατού, ελέγχοντας το μεγαλύτερο μέρος της πόλης για περίπου 30 ώρες.

Το πρωτοσέλιδο  ανήκει στην εφημερίδα «Εμπρός» (φύλλο της Τρίτης 14 Δεκεμβρίου 1948) και αναφέρεται στην κατάληψη της Καρδίτσας από τις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου

Οι οδομαχίες στην Καρδίτσα το 1948 ήταν ιδιαίτερα σφοδρές, καθώς η πόλη είχε μετατραπεί σε ένα δίκτυο οχυρωμένων σημείων. Οι κυριότερες συγκρούσεις επικεντρώθηκαν στα παρακάτω σημεία:
Κεντρική Πλατεία και Πεζόδρομοι: Το κέντρο της πόλης, γύρω από την κεντρική πλατεία (εκεί που σήμερα βρίσκονται το σιντριβάνι και οι εμπορικοί πεζόδρομοι), αποτέλεσε το πεδίο των πιο άγριων συγκρούσεων σώμα με σώμα.
Ξενοδοχείο «Άρνη»: Το ιστορικό νεοκλασικό ξενοδοχείο «Άρνη» χρησιμοποιήθηκε ως σημείο άμυνας λόγω της στρατηγικής του θέσης και της στιβαρής κατασκευής του.
Καπναποθήκες: Οι μεγάλες πέτρινες καπναποθήκες της πόλης αποτέλεσαν ιδανικά οχυρά για τους αντάρτες του ΔΣΕ, οι οποίοι τις χρησιμοποίησαν για να ανακόψουν την προέλαση των κυβερνητικών δυνάμεων που έφταναν από τη Λάρισα.
Δικαστικό Μέγαρο και Δημόσια Κτίρια: Τα κτίρια γύρω από το Δικαστικό Μέγαρο και την Εθνική Τράπεζα έγιναν εστίες αντίστασης, καθώς οι δυνάμεις της Χωροφυλακής και του Στρατού προσπάθησαν να κρατήσουν τα διοικητικά κέντρα της πόλης.
Συνοικία Καμινάδων: Οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν και στις συνοικίες γύρω από τον ναό της Ζωοδόχου Πηγής, όπου οι δυνάμεις του ΔΣΕ προσπάθησαν να εδραιώσουν τον έλεγχό τους στις εισόδους της πόλης. 
Η μάχη έληξε το απόγευμα της 13ης Δεκεμβρίου 1948, όταν οι δυνάμεις του ΔΣΕ υποχώρησαν προς τον ορεινό όγκο των Αγράφων, αφού πρώτα είχαν προκαλέσει σημαντικές φθορές και είχαν προχωρήσει σε εκτεταμένη στρατολογία!.

Η εφημερίδα «Εμπρός», στο φύλλο της 14ης Δεκεμβρίου 1948 με  τίτλο «Ένας μικρός Δεκέμβριος εις την Θεσσαλίαν» κάνει έναν ιστορικό παραλληλισμό με τα «Δεκεμβριανά» του 1944 στην Αθήνα, υπογραμμίζοντας τη σφοδρότητα των συγκρούσεων. Στο πλάι του άρθρου διακρίνεται ένας χάρτης της Άπω Ανατολής (Μαντζουρία, Κίνα, Κορέα), ο οποίος αφορά τις διεθνείς εξελίξεις της εποχής και την αμερικανική πολιτική στην Ασία
 

Οι Αριθμοί που «Πονάνε»
Η επίθεση ήταν σφοδρή, με τις δυνάμεις του ΔΣΕ να επιδιώκουν την άλωση της πόλης. Η κυβερνητική πλευρά έκανε λόγο για δύναμη 3.000 ανδρών, ενώ η φρουρά της πόλης (χωροφυλακή, στρατός) πρόβαλε αντίσταση.
Οι επίσημες εκθέσεις του ΓΕΣ μιλούν για 9 τάγματα και 2 επιλαρχίες ιππικού (περίπου 2.250 πεζοί και 300 ιππείς). Οι απώλειες ήταν βαρύτατες και για τις δύο πλευρές: 
Εθνικός Στρατός: 42 νεκροί και 98 τραυματίες.
ΔΣΕ: Εκτιμάται ότι είχαν περίπου 600 νεκρούς και τραυματίες, μια τεράστια αιμορραγία για τις μονάδες τους.
Άμαχοι: Πάνω από 40 νεκροί από τις οδομαχίες.  
Συνέπειες: Η μάχη αυτή άφησε βαθιές πληγές στην τοπική κοινωνία, ενισχύοντας το κλίμα πόλωσης και τη μνήμη των "χαμένων" εκείνης της εποχής. 
Λίγοι ξέρουν ότι πριν την Καρδίτσα έγινε μάχη  στο Φανάρι Καρδίτσας. Ο ΔΣΕ έπρεπε να εξουδετερώσει το εκεί οχυρωμένο τμήμα του στρατού για να ανοίξει ο δρόμος προς την πόλη. Η πτώση του Φαναρίου ήταν το «κλειδί» που ξεκλείδωσε την πεδιάδα.
Οι «Στατικοιν» Μέσα στην πόλη υπήρχαν στελέχη των  οργανώσεων του ΚΚΕ (η λεγόμενη «στενή αυτοάμυνα»), που λειτούργησαν ως οδηγοί για τους αντάρτες. Ήξεραν ακριβώς ποια σπίτια έπρεπε να χτυπήσουν και πού βρίσκονταν οι αποθήκες πυρομαχικών της Χωροφυλακής.
Η Στρατηγική του "ΚΓΑΝΕ"και το «Στρατηγείο των Αγράφων»
Πριν την επίθεση, το πραγματικό κέντρο αποφάσεων του ΚΓΑΝΕ (Κλιμάκιο Γενικού Αρχηγείου Νότιας Ελλάδας) βρισκόταν ψηλά στα Άγραφα. Εκεί ο Κωνσταντίνος Καραγιώργης είχε στήσει το στρατηγείο του, σχεδιάζοντας την επιχείρηση επί εβδομάδες. Τα βουνά αυτά πρόσφεραν ασφάλεια και οπτική επαφή με τον κάμπο της Καρδίτσας.
Η επίθεση στην Καρδίτσα δεν ήταν μια τυχαία επιδρομή. Ήταν η κορυφαία στιγμή του  (ΚΓΑΝΕ) υπό τον Κωνσταντίνο Καραγιώργη. Ο Καραγιώργης ήθελε να αποδείξει ότι ο ΔΣΕ μπορούσε να μεταφέρει τον πόλεμο από τα βουνά μέσα στις πόλεις, εφαρμόζοντας το δόγμα του «τακτικού στρατού» που πίεζε ο Ζαχαριάδης. (ΕΔΩ)

Διαμαντής και Φλωράκης

Το «Πλιάτσικο» και ο Ανεφοδιασμός: 
Για τον ΔΣΕ, η Καρδίτσα ήταν μια τεράστια «αποθήκη». Κατά την αποχώρησή τους, άδειασαν τις αποθήκες της ΚΥΔΕΠ και του Δημοσίου Ταμείου, φορτώνοντας εκατοντάδες ζώα με ρουχισμό, τρόφιμα και φάρμακα. Αυτά ήταν που κράτησαν ζωντανές τις μεραρχίες του Φλωράκη και του Διαμαντή στον σκληρό χειμώνα που ακολούθησε στα Άγραφα.    
Ήταν η πρώτη φορά που οι κάτοικοι μιας μεγάλης πόλης είδαν τον πόλεμο να μεταφέρεται από τα δελτία ειδήσεων στο κατώφλι τους. Η εικόνα των έφιππων ανταρτών (το περίφημο Ιππικό του ΔΣΕ) να καλπάζει στους δρόμους της Καρδίτσας έμεινε χαραγμένη στη συλλογική μνήμη για δεκαετίες.

 Τα κτίρια-κλειδιά

Το Ταχυδρομείο (ΤΤΤ): Ήταν ο νούμερο ένα στόχος. Ομάδα σαμποτέρ του ΔΣΕ εισέβαλε αμέσως για να καταστρέψει το τηλεφωνικό κέντρο. Ήθελαν να εμποδίσουν τη φρουρά να ζητήσει βοήθεια. Για αρκετές ώρες, η Καρδίτσα ήταν «βουβή» για τον έξω κόσμο.
Η Διοίκηση Χωροφυλακής: Εκεί έγινε η πιο άγρια πολιορκία. Οι χωροφύλακες ταμπουρώθηκαν μέσα και αρνήθηκαν να παραδοθούν. Οι αντάρτες χρησιμοποίησαν αυτοσχέδια εκρηκτικά (λουκάνικα) για να ανατινάξουν την εξώπορτα. Το κτίριο υπέστη τεράστιες ζημιές και οι απώλειες και των δύο πλευρών εκεί ήταν από τις μεγαλύτερες της μάχης.
Το κτίριο της Ηλεκτρικής: Ο ΔΣΕ έκοψε το ρεύμα σε όλη την πόλη. Η μάχη τη νύχτα της 11ης προς 12η Δεκεμβρίου έγινε στο απόλυτο σκοτάδι, με μοναδικό φως τις εκρήξεις και τις λάμψεις από τις τροχιοδεικτικές σφαίρες.
Οι Σιταποθήκες και η ΚΥΔΕΠ: Βρίσκονταν κοντά στον Σιδηροδρομικό Σταθμό. Οι αντάρτες τις κατέλαβαν από τις πρώτες ώρες, όχι για να πολεμήσουν, αλλά για να αρχίσουν αμέσως τη φόρτωση των τροφίμων. Ήταν η «εφοδιαστική» τους βάση όσο οι άλλοι σκοτώνονταν στο κέντρο.
Το Σπίτι του Νομάρχη: Έγινε προσπάθεια σύλληψης των τοπικών αρχών στα σπίτια τους για να χρησιμοποιηθούν ως μοχλός πίεσης, κάτι που προκάλεσε πανικό στις οικογένειες των αξιωματούχων.Οι  στόχοι που χτυπήθηκαν στην Καρδίτσα δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Το σχέδιο του Καραγιώργη ήταν να «τυφλώσει» την πόλη και να κόψει κάθε επικοινωνία με την Αθήνα και τη Λάρισα μέσα στα πρώτα λεπτά

Η μεγαλοπρεπής “Άρνη”, ίσως το ομορφότερο κτίριο της Θεσσαλίας για την εποχή εκείνη.

.

Οι «Στρατολογημένοι»και η τύχη τους
Μετά την αποχώρηση των ανταρτών στις 13 Δεκεμβρίου 1948, η Καρδίτσα βρέθηκε σε μια κατάσταση σοκ, καθώς η πόλη είχε μετατραπεί σε πεδίο μάχης για πάνω από 30 ώρεςΤο πιο οδυνηρό κομμάτι της μάχης ήταν όταν κατά την αποχώρησή του, ο ΔΣΕ πήρε μαζί του περίπου 1.050 άτομα (νέους και νέες). Για την κυβέρνηση ήταν «απαγωγή και παιδομάζωμα», για τον ΔΣΕ ήταν «εθελοντική κατάταξη και επιστράτευση». Πολλοί από αυτούς δεν επέστρεψαν ποτέ
Οι περισσότεροι οδηγήθηκαν στα ορεινά των Αγράφων και αργότερα στο Γράμμο και το Βίτσι. Εκεί πέρασαν από ταχύρρυθμη στρατιωτική εκπαίδευση στα έμπεδα του ΔΣΕ.Πολλοί από αυτούς τους νέους και τις νέες ρίχτηκαν στην πρώτη γραμμή μόλις λίγες εβδομάδες μετά, στις φονικές μάχες του 1949.Ένα μεγάλο μέρος τους δεν επέστρεψε ποτέ. Όσοι επέζησαν από τις μάχες του 1949 πήραν τον δρόμο της πολιτικής προσφυγιάς προς τις σοσιαλιστικές χώρες (Τασκένδη, Ρουμανία, κ.α.), από όπου άρχισαν να επιστρέφουν στην Ελλάδα κυρίως μετά το 1974. 
Οι Συνέπειες για την Τοπική Κοινωνία
Μετά την επανείσοδο του κυβερνητικού στρατού στην πόλη, επικράτησε ένα κλίμα τρομοκρατίας και καχυποψίας. Οι αρχές ασφαλείας προχώρησαν σε συλλήψεις όσων θεωρήθηκαν «συνεργοί» ή «οδηγοί» των ανταρτών μέσα στην πόλη.
Οι οδομαχίες άφησαν πίσω τους κατεστραμμένα σπίτια και δημόσια κτίρια, ενώ οι λεηλασίες στις αποθήκες τροφίμων και φαρμάκων προκάλεσαν προσωρινές ελλείψεις στον πληθυσμό.
Η μάχη αυτή διέλυσε την αίσθηση ασφάλειας που είχαν οι κάτοικοι των πόλεων, οι οποίοι μέχρι τότε πίστευαν ότι ο πόλεμος αφορούσε μόνο τα βουνά. Η Καρδίτσα έγινε το σύμβολο της "ανασφαλούς ενδοχώρας". 
Η Πολιτική Σημασία
Η πτώση μιας πρωτεύουσας νομού για 30 ώρες προκάλεσε πολιτικό σεισμό στην κυβέρνηση Σοφούλη. Θεωρήθηκε τεράστια αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών και οδήγησε σε αναδιοργάνωση των δυνάμεων ασφαλείας, η οποία τελικά απέδωσε για τον Εθνικό Στρατό λίγους μήνες μετά στο Γράμμο. 
Για το ΚΚΕ και τον ΔΣΕ, η μάχη αυτή θεωρήθηκε «θεαματική επιτυχία» παρά την αποχώρηση, καθώς απέδειξε ότι μπορούσαν να καταλάβουν μια οχυρωμένη πόλη-κέντρο του εχθρού.  Μετά την Καρδίτσα, ο Παπάγος άρχισε να πιέζει για τη δημιουργία των Ελαφρών Ταγμάτων Πεζικού (τα γνωστά ΛΟΚ), καταλαβαίνοντας ότι ο τακτικός στρατός ήταν πολύ δυσκίνητος για να προστατέψει τις πόλεις από τέτοιες καταδρομικές επιχειρήσεις.

22

Ο κεντρικός δρόμος οδός Καραϊσκάκη με το βλέμμα να οδηγεί 

προς τα επιβλητικά βουνά των Αγράφων

. 

 

Η  επιχείρηση "Φάρμακα" και το Ιππικό.
Κάτι που δεν γράφουν συχνά τα βιβλία αλλά επιβεβαιώνουν οι μαρτυρίες, είναι τρία «άγνωστα» στοιχεία που έκαναν τη μάχη της Καρδίτσας μοναδική
1-Στην επίθεση πρωταγωνίστησε η Ταξιαρχία Ιππικού του ΔΣΕ με επικεφαλής τον Στέφανο Γαζή. Φαντάσου την εικόνα: εκατοντάδες έφιπποι αντάρτες να καλπάζουν μέσα στον θεσσαλικό κάμπο και να μπαίνουν στην πόλη. Ήταν η τελευταία φορά στην ελληνική στρατιωτική ιστορία που χρησιμοποιήθηκε ιππικό σε τέτοια κλίμακα για κατάληψη πόλης.
2-Ο Καραγιώργης, όντας γιατρός, έδωσε ρητή εντολή να «σηκωθεί» όλο το φαρμακευτικό υλικό από τα φαρμακεία και το νοσοκομείο της πόλης. Ο ΔΣΕ είχε τεράστιες ελλείψεις και η Καρδίτσα λειτούργησε ως αιμοδότης ιατροφαρμακευτικού υλικού για τους χιλιάδες τραυματίες που ήταν κρυμμένοι στα Άγραφα.
3-Οι αντάρτες χρησιμοποίησαν τις καπναποθήκες της πόλης ως οχυρά. Επειδή ήταν πέτρινα, γερά κτίρια, ο εθνικός στρατός δυσκολεύτηκε πολύ να τους βγάλει από εκεί, και χρειάστηκε η επέμβαση της αεροπορίας (τα περίφημα Spitfires) που πολυβολούσαν το κέντρο της πόλης, προκαλώντας τρόμο στους αμάχους που ήταν κλεισμένοι στα υπόγεια. 
Κάτι που «καίει» ακόμα και σήμερα στις συζητήσεις των παλιών Καρδιτσιωτών και δεν αναφέρεται συχνά στα  βιβλία, είναι το παρασκήνιο της 2ης Μεραρχίας του Διαμαντή και η μοίρα των χωριών γύρω από την πόλη.

Ο Κωνσταντίνος Καραγιώργης (πραγματικό επίθετο Γυφτοδήμος) (1905-1955) γιατρός, δημοσιογράφος και ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ. Υπήρξε στρατηγός του ΔΣΕ στον Εμφύλιο Πόλεμο. Πέθανε στη Ρουμανία το 1955

1.Το «Μπλόκο» στα γύρω χωριά (Σέκλιζα, Καλλιφώνι)
Πριν την επίθεση στην πόλη, ο ΔΣΕ είχε «νεκρώσει» την επικοινωνία με τα γύρω χωριά. Στη Σέκλιζα και στο Καλλιφώνι, είχαν εγκατασταθεί προφυλακές για να σταματήσουν οποιαδήποτε ενίσχυση ερχόταν από τον Δομοκό. Εκεί έγιναν μικρές αλλά φονικές συμπλοκές με τις ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου) πριν καν ακουστεί η πρώτη τουφεκιά μέσα στην Καρδίτσα.
2.Η γέφυρα του Καράμπαλη
Ο ποταμός Καράμπαλης έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Οι αντάρτες χρησιμοποίησαν την κοίτη του ποταμού για να πλησιάσουν αθόρυβα την πόλη μέσα στο σκοτάδι. Η κατάληψη της γέφυρας ήταν το πρώτο πράγμα που έκαναν, ώστε να κόψουν την πόλη στα δύο και να εμποδίσουν το πυροβολικό του Στρατού να κινηθεί ελεύθερα.
3.Το «Πέρασμα» προς τα Άγραφα
Η υποχώρηση δεν έγινε τυχαία. Το σχέδιο προέβλεπε ότι αν τα πράγματα «σκούραιναν», όλες οι δυνάμεις θα τραβιούνταν προς το Μουζάκι και την Πύλη. Αυτά τα χωριά ήταν οι «πύλες» για τον ορεινό όγκο. Εκεί, στα ριζά των Αγράφων, ο ΔΣΕ είχε στήσει πρόχειρα νοσοκομεία για να υποδεχτεί τους τραυματίες της Καρδίτσας. Οι κάτοικοι αυτών των χωριών είδαν μια ατέλειωτη φάλαγγα από κάρα και ζώα φορτωμένα με ό,τι μπορείς να φανταστείς: από τόπια ύφασμα μέχρι τσουβάλια με ζάχαρη.
4.Η τύχη των «Αστικών» στελεχών
Μέσα στην Καρδίτσα, την ώρα της μάχης, βγήκαν από την παρανομία στελέχη του ΚΚΕ που ζούσαν χρόνια κρυμμένα στην πόλη. Αυτοί υπέδειξαν στους αντάρτες τα σπίτια των «αντιδραστικών» (όπως τους αποκαλούσαν). Αυτό οδήγησε σε προσωπικές αντεκδικήσεις που πλήγωσαν την κοινωνία της Καρδίτσας για δεκαετίες μετά το τέλος του Εμφυλίου.
5.Η Αεροπορία από τη Λάρισα
Ενώ το κείμενο λέει για το Β' Σώμα Στρατού, η μεγάλη ζημιά στον ΔΣΕ έγινε από τον αέρα. Τα αεροπλάνα που απογειώνονταν από τη Λάρισα δεν χτυπούσαν μόνο μέσα στην πόλη, αλλά καταδίωκαν την υποχώρηση των ανταρτών στον κάμπο προς τη Μητρόπολη και το Φράγκο. Εκεί, λόγω του ανοιχτού πεδίου, ο ΔΣΕ είχε τις περισσότερες απώλειες από τα πολυβόλα των αεροπλάνων.
Το παρασκήνιο με το Πυροβολικό:
Ο στρατός είχε τοποθετήσει πυροβόλα σε στρατηγικά σημεία (όπως στον λόφο του Προφήτη Ηλία αν και ήταν μακριά, ή σε υψώματα προς τα Καμινάδες). Όταν όμως οι αντάρτες μπήκαν μέσα στα στενά και ανακατεύτηκαν με τους πολίτες, το πυροβολικό δεν μπορούσε να χτυπήσει εύκολα χωρίς να σκοτώσει αμάχους .– κάτι που συνέβη σε αρκετές περιπτώσεις.
Περιμένοντας τις ενισχύσεις
Οι υπερασπιστές της Καρδίτσας (περίπου 600 άνδρες) κατάφεραν να κρατήσουν ορισμένα σημεία-κλειδιά, τα οποία ο ΔΣΕ δεν μπόρεσε να κάμψει παρά την υπεροπλία του. Αυτές οι «νησίδες» αντίστασης ήταν που καθυστέρησαν την πλήρη επικράτηση των ανταρτών και έδωσαν χρόνο στις ενισχύσεις.
Ιδού πώς κρατήθηκαν αυτά τα σημεία:
Το κτίριο της Χωροφυλακής: Παρά την άγρια πολιορκία και τη χρήση εκρηκτικών «λουκάνικων» από τον ΔΣΕ, οι χωροφύλακες ταμπουρώθηκαν στους πάνω ορόφους και στα παράθυρα. Η άμυνά τους ήταν απεγνωσμένη γιατί ήξεραν ότι αν παραδίδονταν, η τύχη τους θα ήταν προδιαγεγραμμένη. Η αντίστασή τους καθήλωσε μεγάλο αριθμό ανταρτών στο κέντρο, εμποδίζοντάς τους να εκκαθαρίσουν την υπόλοιπη πόλη 
Το Ξενοδοχείο «Άρνη»: Λόγω της στρατηγικής του θέσης στην κεντρική πλατεία, μικρές ομάδες στρατιωτών και ένοπλων πολιτών (ΜΑΥ) οχυρώθηκαν εκεί. Χρησιμοποίησαν τα μπαλκόνια και τη στέγη ως πολυβολεία, ελέγχοντας τους γύρω δρόμους και εμποδίζοντας την ελεύθερη κίνηση του Ιππικού του ΔΣΕ .
Το Δικαστικό Μέγαρο: Οι υπερασπιστές εκμεταλλεύτηκαν τους χοντρούς πέτρινους τοίχους του κτιρίου. Ακόμα και όταν οι αντάρτες έλεγχαν τους γύρω δρόμους, δεν ρίσκαραν μια κατά μέτωπο επίθεση που θα τους κόστιζε πολλούς άνδρες, προτιμώντας να τους κρατούν απλώς υπό πολιορκία .
Η «Παγίδα» των Στενών: Σε ορισμένες γειτονιές, οι αμυνόμενοι δημιούργησαν αυτοσχέδια οδοφράγματα με κάρα και έπιπλα. Αυτό ανάγκασε τους αντάρτες να εμπλακούν σε αργές οδομαχίες σπίτι-με-σπίτι, κάτι που κατέστρεψε το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού και της ταχύτητας που είχαν αρχικά .
Η Ψυχολογία των Ενισχύσεων: Οι πολιορκημένοι είχαν ασύρματο (που δεν καταστράφηκε αμέσως) και έμαθαν ότι η 9η Μεραρχία και δυνάμεις από τη Λάρισα ήταν καθ' οδόν. Αυτή η είδηση τους κράτησε όρθιους τις κρίσιμες ώρες της 12ης Δεκεμβρίου, όταν όλα έδειχναν ότι η πόλη θα έπεφτε ολοκληρωτικά .
Η επιτυχία αυτής της άμυνας «σημειακά» ανάγκασε τελικά τον Καραγιώργη και τον Φλωράκη να δώσουν το σύνθημα της υποχώρησης το απόγευμα της 13ης Δεκεμβρίου, καθώς φοβήθηκαν τον εγκλωβισμό των δυνάμεών τους μέσα στον αστικό ιστό .
Το Στρατηγείο μέσα στην πόλη του ΔΣΕ (12 Δεκεμβρίου 1948)
Μόλις ο ΔΣΕ κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, ο Καραγιώργης και οι επιτελείς του (ανάμεσά τους και ο Χαρίλαος Φλωράκης) δεν έμειναν στα χαρακώματα.Σύμφωνα με μαρτυρίες, το προσωρινό στρατηγείο του ΔΣΕ στήθηκε σε κεντρικό κτίριο (πιθανότατα κοντά στην πλατεία ή σε κάποιο από τα αρχοντικά που επιτάχθηκαν).
Το Στρατηγείο του Κυβερνητικού Στρατού
Από την άλλη πλευρά, η φρουρά της Καρδίτσας είχε το δικό της στρατηγείο στο κτίριο της Χωροφυλακής και σε οχυρωμένες θέσεις στο κέντρο. Αυτό το στρατηγείο δεν έπεσε ποτέ, λειτουργώντας ως ο «φάρος» που καθοδηγούσε τις ενισχύσεις του Β' Σώματος Στρατού που έφταναν από τη Λάρισα.
Το ήξερες ότι: Η αποτυχία του ΔΣΕ να καταλάβει το στρατηγείο της Χωροφυλακής ήταν ο κύριος λόγος που δεν μπόρεσαν να ελέγξουν πλήρως την πόλη και αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν;
Λέγεται ότι κατά τη διάρκεια της μάχης, ο Καραγιώργης κυκλοφορούσε στην πόλη με μια μαύρη κούρσα που είχαν επιτάξει, θέλοντας να δώσει την εντύπωση μιας οργανωμένης εξουσίας και όχι απλώς μιας αντάρτικης ομάδας.
Πίσω από τις στρατιωτικές κινήσεις του Καραγιώργη, του Φλωράκη και του Διαμαντή, κρύβονται ιστορίες ανθρώπων που χάθηκαν στην ομίχλη του Εμφυλίου, σε μια μάχη που ενώ φαινόταν νικηφόρα, δεν μπορούσε να αλλάξει τη μοίρα του πολέμου.
Απέτυχαν να την κρατήσουν;.Παρά τον αρχικό αιφνιδιασμό, ο ΔΣΕ έκανε δύο βασικά λάθη
Δεν υπολόγισαν την ταχύτητα με την οποία το Β' Σώμα Στρατού θα έστελνε ενισχύσεις από τη Λάρισα.
Τα συμπεράσματα του ίδιου του ΔΣΕ (Ιανουάριος 1949) παραδέχονταν ότι δεν είχε προβλεφθεί η απαραίτητη ποσότητα πυρομαχικών για παρατεταμένες οδομαχίες.
Ο αντίκτυπος στην Αθήνα
Η πτώση μιας πρωτεύουσας νομού για 30 ώρες προκάλεσε πολιτικό σεισμό στην κυβέρνηση Σοφούλη. Θεωρήθηκε τεράστια αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών και οδήγησε σε αναδιοργάνωση των δυνάμεων ασφαλείας, η οποία τελικά απέδωσε για τον Εθνικό Στρατό λίγους μήνες μετά στο Γράμμο.

 

ΠΗΓΕΣ

 https://stratistoria.wordpress.com

https://www.kolivas.de/archives/532322

 https://ethniki-antistasi-dse.gr

 https://archive.istorima.org/interviews/EL-21180