𝚶𝚲𝚨 𝚵𝚬𝚱𝚰𝚴𝚮𝚺𝚨𝚴 𝚻𝚶 𝟏𝟗𝟒𝟑 𝚺𝚻𝚶 𝚳𝚶𝚸𝚽𝚶𝚩𝚶𝚼𝚴𝚰 (𝚩𝚶𝚼𝚴𝚬𝚺𝚰) 𝚻𝚶 𝚾𝚸𝚶𝚴𝚰𝚱𝚶 𝚳𝚰𝚨𝚺 𝚬𝚯𝚴𝚰𝚱𝚮𝚺 𝚫𝚰𝚨𝚿𝚬𝚼𝚺𝚮𝚺

Μάρτιος 1943. Στις κορυφές των Αγράφων, εκεί που η Αντίσταση θα έπρεπε να ενώνει τις ψυχές απέναντι στον κατακτητή, γράφτηκε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες και σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ιστορίας μας. Στο Μορφοβούνι (τότε Βουνέσι) της Καρδίτσας, το όραμα του ταγματάρχη Γεώργιου Κωστόπουλου για έναν ανεξάρτητο στρατό αξιωματικών συγκρούστηκε βίαια με την επαναστατική ορμή του ΕΛΑΣ και του Άρη Βελουχιώτη. Ένας αφοπλισμός, μια ταπεινωτική πορεία στα χιόνια και μια απρόσμενη μεταστροφή που άλλαξε οριστικά τον ρου του πολέμου. Πώς μια τοπική σύγκρουση στην καρδιά της Θεσσαλίας προανήγγειλε τον επερχόμενο Εμφύλιο; Αυτό είναι το χρονικό μιας εθνικής διάψευσης που ξεκίνησε από ένα ορεινό χωριό της Καρδίτσας και κατέληξε να διχάσει μια ολόκληρη χώρα.

Η Κοινή Πορεία Κωστόπουλου και Σαράφη στον ΕΣΑΠ

 

Πριν ο Στέφανος Σαράφης γίνει ο αρχιστράτηγος του ΕΛΑΣ, ήταν η «ψυχή» και ο στρατιωτικός εγκέφαλος του ΕΣΑΠ. Μαζί με τον Γεώργιο Κωστόπουλο, είχαν χτίσει αυτή την οργάνωση ως ένα αντίπαλο δέος στην κυριαρχία της Αριστεράς. Ο Σαράφης, ως συνταγματάρχης του ΕΣΑΠ τότε, οργάνωνε τις δυνάμεις του για να προστατέψει την ανεξαρτησία των μόνιμων αξιωματικών. Ήταν, δηλαδή, στην απέναντι όχθη από τον Άρη Βελουχιώτη.

 

Ο Αφοπλισμός του Κωστόπουλου και Σαράφη από τον Άρη

 

Όταν ο ΕΛΑΣ περικύκλωσε το Μορφοβούνι, δεν περικύκλωσε έναν ξένο στρατό, αλλά τον Σαράφη και τον Κωστόπουλο. Ο Άρης Βελουχιώτης ήταν αυτός που αφόπλισε τον Σαράφη. Ο μελλοντικός αρχιστράτηγος του ΕΛΑΣ οδηγήθηκε αιχμάλωτος από τους άνδρες του Άρη, υπομένοντας την «πορεία της ντροπής». Για πολλές μέρες, ο Σαράφης δεν ήταν ο ηγέτης, αλλά ο κρατούμενος του ΕΛΑΣ, διαπομπευόμενος στα χωριά της Πίνδου ως «αντιδραστικός».

 

Από Αιχμάλωτος, Αρχιστράτηγος

 

Εδώ συνέβη η μεγάλη ανατροπή που συχνά μπερδεύει όσους δεν γνωρίζουν την ιστορία. Ενώ ο Κωστόπουλος αρνήθηκε να σκύψει το κεφάλι, ο Σαράφης, κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του, ήρθε σε επαφή με τον Βελουχιώτη και τα στελέχη του ΕΑΜ.

Στέφανος Σαράφης,  από αιχμάλωτος του αφοπλισμού στο Βουνέσι, μετατρέπεται στον Στρατιωτικό Αρχηγό του ΕΛΑΣ, επιθεωρώντας πλέον τα τμήματα του λαϊκού στρατού

Μέσα από μια δραματική εσωτερική σύγκρουση, πήρε την απόφαση που σόκαρε τον στρατιωτικό κόσμο: ο άνθρωπος που ο ΕΛΑΣ είχε ταπεινώσει και αφοπλίσει στο Μορφοβούνι, δέχτηκε να γίνει ο Στρατιωτικός Αρχηγός του ίδιου αυτού ΕΛΑΣ! Από τον Μάιο του 1943, ο πρώην ηγέτης του ΕΣΑΠ κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τον δεσμώτη του, τον Άρη Βελουχιώτη, συγκροτώντας την περίφημη Τριανδρία. Είναι μια μεταστροφή που για άλλους θεωρήθηκε πατριωτική θυσία για την ενότητα και για άλλους η απόλυτη προδοσία.

 

Η Γιγάντωση του ΕΛΑΣ

 

Η εξουδετέρωση ανταγωνιστικών σχημάτων όπως ο ΕΣΑΠ άνοιξε τον δρόμο για μια καταιγιστική ανάπτυξη του ΕΛΑΣ, η οποία δεν είχε προηγούμενο. Η εξέλιξη των αντάρτικων δυνάμεων από την Κατοχή έως την Απελευθέρωση ακολούθησε μια πορεία ραγδαίας ανόδου.

Ενώ το φθινόπωρο του 1942 ο ΕΛΑΣ ήταν μια μικρή ομάδα μόλις 500 ανδρών, την άνοιξη του 1943 —λίγο μετά τα γεγονότα στο Μορφοβούνι— αριθμούσε ήδη 12.000 μαχητές. Η δυναμική του ήταν πλέον ασταμάτητη: στις αρχές του 1944 έφτασε τους 30.000, ενώ τη στιγμή της Απελευθέρωσης, τον Οκτώβριο του 1944, ο μόνιμος στρατός του αριθμούσε 50.000 άτομα. Αν συνυπολογιστεί ο Εφεδρικός ΕΛΑΣ, το συνολικό ένοπλο δυναμικό άγγιζε το ασύλληπτο νούμερο των 70.000 έως 100.000 μαχητών. Αυτή η γιγάντωση, που οφείλεται εν μέρει και στην επιτελική αναδιοργάνωση από τον Στέφανο Σαράφη μετά τη μεταστροφή του, κατέστησε τον ΕΛΑΣ την απόλυτη δύναμη της υπαίθρου.

 

Η Τραγωδία του Δεύτερου Αντάρτικου και η Συρρίκνωση

 

Ωστόσο, η ισχύς αυτή δεν διατηρήθηκε στις ίδιες συνθήκες κατά τον Εμφύλιο (1946-1949). Στο «Δεύτερο Αντάρτικο», ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) κινήθηκε σε σαφώς μικρότερα μεγέθη, καθώς η στρατολογία είχε γίνει πλέον μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Ξεκινώντας το 1947 με 19.000 μαχητές, ο ΔΣΕ έφτασε στην κορύφωσή του στις αρχές του 1949 με περίπου 24.000 έως 26.000 ετοιμοπόλεμους άνδρες και γυναίκες.

Η πτώση ήταν εξίσου δραματική με την άνοδο. Μετά την τελική ήττα στον Γράμμο και το Βίτσι τον Αύγουστο του 1949, η άλλοτε κραταιά αντάρτικη δύναμη είχε πλέον εξαντληθεί. Μόλις 3.500 μαχητές απέμειναν να υποχωρήσουν προς τις γειτονικές σοσιαλιστικές χώρες, σφραγίζοντας το τέλος μιας περιόδου που ξεκίνησε με όνειρα για απελευθέρωση και κατέληξε σε έναν εθνικό ακρωτηριασμό.

 

Από το Βουνέσι στο Λιτόχωρο

 

Η ιστορία μας διδάσκει ότι οι πληγές που άνοιξαν στο Μορφοβούνι το 1943 δεν έκλεισαν ποτέ. Η «Εθνική Διάψευση» που ξεκίνησε με τον αφοπλισμό του ΕΣΑΠ δημιούργησε ένα ψυχικό ρήγμα που οδήγησε αναπόφευκτα στα Δεκεμβριανά και, τελικά, στο Λιτόχωρο το 1946.

Ο κύκλος που άνοιξε στις κορυφές της Πίνδου με την προσδοκία μιας αρραγούς Αντίστασης, έκλεισε με τον πιο τραγικό τρόπο: με έναν στρατό που από τους 100.000 μαχητές κατέληξε στους 3.500 ηττημένους, αφήνοντας πίσω του μια χώρα διχασμένη και μια κοινωνία που θα χρειαζόταν δεκαετίες για να επουλώσει τα σημάδια της.

 

 

Γεώργιος Κωστόπουλος: Ο Ιδρυτής του ΕΣΑΠ

 

Ο Γεώργιος Κωστόπουλος (1897–1977) ήταν Έλληνας αξιωματικός και ηγετική φυσιογνωμία της Εθνικής Αντίστασης στη Θεσσαλία. Το βιογραφικό του συνδέεται άρρηκτα με τη δημιουργία του ΕΣΑΠ (Ελληνικός Στρατός Απελευθερωτικής Προσπάθειας) και τις συγκρούσεις μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων.

Στρατιωτική Σταδιοδρομία

• Καταγωγή & Σπουδές: Γεννήθηκε στην Πιαλεία Τρικάλων (ή στη Λάρισα σύμφωνα με άλλες πηγές) και αποφοίτησε από τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων ως αξιωματικός του Πυροβολικού ή του Μηχανικού.
• Πολεμική Δράση: Συμμετείχε στη Μικρασιατική Εκστρατεία και στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο (1940), όπου υπηρέτησε ως Ταγματάρχης και διοικητής λόχου.
• Πολιτική Δράση: Ήταν βενιζελικών πεποιθήσεων και είχε αποταχθεί από τον στρατό λόγω της συμμετοχής του στο κίνημα του 1935, αλλά επανήλθε με την έναρξη του πολέμου.
• Αιχμαλωσία & Διαφυγή: Μετά τη διάλυση του ΕΣΑΠ από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, συνελήφθη και κρατήθηκε αιχμάλωτος. Κατά τη διάρκεια της κράτησής του υπέστη εξευτελισμούς, καθώς οδηγήθηκε διαπομπευόμενος στα χωριά της Πίνδου. Τελικά, κατάφερε να δραπετεύσει και να διαφύγει στη Μέση Ανατολή.

Στέφανος Σαράφης: Ο Στρατιωτικός Εγκέφαλος

• Καταγωγή: Γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1890.
• Σπουδές: Αν και ξεκίνησε σπουδές Νομικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κατατάχθηκε ως εθελοντής στον στρατό το 1910.
• Πολεμική Δράση: Διακρίθηκε στους Βαλκανικούς Πολέμους (τραυματίστηκε στο Μπιζάνι), στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και στη Μικρασιατική Εκστρατεία, όπου υπηρέτησε ως επιτελικός αξιωματικός.
• Εκπαίδευση στη Γαλλία: Φοίτησε στην Ανωτέρα Σχολή Πολέμου στο Παρίσι (1924-1926), αποκτώντας ευρωπαϊκή στρατιωτική παιδεία.

• Βενιζελισμός: Υπήρξε φανατικός δημοκρατικός και οπαδός του Ελευθερίου Βενιζέλου.
• Το Κίνημα του 1935: Συμμετείχε ενεργά στο βενιζελικό κίνημα, με αποτέλεσμα να καταδικαστεί σε θάνατο (η ποινή μετατράπηκε σε ισόβια) και να αποταχθεί από το στράτευμα. Αμνηστεύτηκε το 1935, αλλά η δικτατορία του Μεταξά τον εξόρισε στη Μήλο. 

Άρης Βελουχιώτης (Θανάσης Κλάρας): Ο Καπετάνιος.

• Καταγωγή & Σπουδές: Γεννήθηκε στη Λαμία σε εύπορη οικογένεια. Σπούδασε στη Μέση Γεωπονική Σχολή Λάρισας, γεγονός που του επέτρεψε να κατανοεί βαθιά τα προβλήματα της αγροτιάς.
• Πολιτική Ένταξη: Εντάχθηκε νωρίς στην ΟΚΝΕ και το ΚΚΕ. Λόγω της δράσης του φυλακίστηκε επανειλημμένα (Αίγινα, Κέρκυρα) και υπέστη διώξεις από τη δικτατορία Μεταξά.
• Η Αντίσταση: Τον Μάιο του 1942 ίδρυσε την πρώτη ομάδα ανταρτών στη Σπερχειάδα. Με το ψευδώνυμο «Άρης Βελουχιώτης», έγινε ο θρυλικός «Πρώτος Καπετάνιος» του ΕΛΑΣ
• 
  

 

📌 ΠΗΓΕΣ & ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Στέφανος Σαράφης, "Ο ΕΛΑΣ"
• Χάγκεν Φλάισερ, "Στέμμα και Σβάστικα"
• Γιώργος Μαργαρίτης, "Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου"

Ψηφιακές Πηγές

Αρχείο ΑΣΚΙ (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας): Ψηφιοποιημένα έγγραφα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

Ιστορικό Αρχείο του Γενικού Επιτελείου Στρατού: Για τις εκθέσεις του ταγματάρχη Κωστόπουλου 

---

👉ΟΙ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΦΟΠΛΙΣΜΟ ΤΟΥ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΜΟΡΦΟΒΟΥΝΙ (ΒΟΥΝΕΣΙ)