Κτιμένη: Το «Άπαρτο» Κάστρο των Δολόπων που η Ιστορία άφησε στη Σκιά

 

Εκεί που το γαλάζιο της λίμνης Σμοκόβου συναντά την άγρια ομορφιά των Αγράφων. Ένα τοπίο που μοιάζει με πίνακα ζωγραφικής(Στον λόφο που φαίνεται στη φωτογραφία (γνωστός ως ύψωμα «Κάστρο» ή «Προφήτης Ηλίας» κοντά στα Λουτρά Σμοκόβου), σώζονται ερείπια αρχαίας ακρόπολης και τειχών που αποδίδονται στους Δόλοπες

Υπάρχουν σελίδες της ελληνικής ιστορίας που παραμένουν «κλειστές», θαμμένες κάτω από το χώμα της θεσσαλικής γης και την ομίχλη των Αγράφων.

Η Κτιμένη (η παλιά Δράνιστα) δεν είναι απλώς ένα ορεινό χωριό της Καρδίτσας. Είναι το τελευταίο απομεινάρι ενός λαού (των Δολόπων) που εξαφανίστηκε οριστικά λίγο πριν γεννηθεί ο Χριστός.

Σε μια αρχαία Ελλάδα που οριζόταν από το Αιγαίο και το Ιόνιο, οι Δόλοπες αποτέλεσαν μια ιστορική εξαίρεση. Μαζί με τους Δωριείς, ήταν οι μοναδικοί που δεν «άγγιξαν» ποτέ θάλασσα. Αυτή η γεωγραφική εσωστρέφεια δημιούργησε έναν λαό σκληροτράχηλο, οι οποίοι αν και χαρακτηρίστηκαν «ασήμαντοι» από ορισμένους ιστορικούς, κατάφεραν να ελέγχουν τα περάσματα μεταξύ Θεσσαλίας και Αιτωλίας, κατέχοντας μάλιστα δύο πολύτιμες ψήφους στη Δελφική Αμφικτιονία.Η γεωγραφική τους απομόνωση δεν σήμαινε πολιτισμική ένδεια. Αντίθετα, η οχύρωση της αρχαίας Κτιμένης, όπως καταγράφεται από τον Bruno Helly (2012), υποδηλώνει μια κοινωνία με υψηλό βαθμό οργάνωσης και αμυντικής ετοιμότητας.

Eκεί που οι πέτρες έχουν φωνή. Τα επιβλητικά πολυγωνικά τείχη της αρχαίας Κτιμένης, μάρτυρες της δύναμης των Δολόπων

Η αρχαιολογική πραγματικότητα στην Άνω Κτιμένη προκαλεί δέος. Στη θέση «Παλαιόκαστρο», η τειχοποιία ακολουθεί το πολυγωνικό σύστημα – μια τεχνική που απαιτούσε μαθηματική ακρίβεια και τεράστια χειρωνακτική προσπάθεια. Με τείχη πλάτους 3,40 μέτρων και πύργους που εξείχαν στρατηγικά από την οχύρωση, η αρχαία Κτιμένη δεν ήταν ένα απλό οχυρό, αλλά μια απόρθητη πόλη-κράτος.
Η ακμή της, που τοποθετείται στον 4ο και 3ο αι. π.Χ., τερματίστηκε βίαια το 198 π.Χ., όταν η ρωμαϊκή ισχύς σάρωσε τις αυτόνομες πόλεις της περιοχής, οδηγώντας τους Δόλοπες στην οριστική ιστορική εξαφάνιση.

Αν και οι περισσότεροι εστιάζουν στην κλασική αρχαιότητα, η ανασκαφή του Απ. Αρβανιτόπουλου αποκάλυψε κάτι ακόμα πιο σπάνιο: έναν θολωτό τάφο της μεταβατικής περιόδου (1300 π.Χ. - Γεωμετρική εποχή).
Η εύρεση 31 νεκρών με κτερίσματα όπως χρυσοί ρόδακες και σφραγιδόλιθοι, ανατρέπει τη θεωρία περί «ασήμαντου λαού». Η Κτιμένη ήταν ένα προηγμένο κέντρο ήδη από τη Μυκηναϊκή εποχή, ικανό να παράγει ή να εισάγει αντικείμενα υψηλής καλλιτεχνικής αξίας.

Ίχνη ενός απόρθητου κόσμου. Οι "πεισματάρηδες" λίθοι των Δολόπων που νίκησαν τη λήθη του χρόνου

Η ιστορία της περιοχής δεν σταμάτησε στην αρχαιότητα. Η μετονομασία της Δράνιστας σε Κτιμένη το 1927 ήταν η επίσημη αναγνώριση της καταγωγής της. Η παρουσία του τάφου του Περικλή Βαρατάση, του θρυλικού διοικητή της Λεγεώνας των Ξένων, στην Άνω Κτιμένη, προσθέτει ένα κεφάλαιο νεότερου ηρωισμού, συνδέοντας την αρχαία πολεμική αρετή των Δολόπων με τους αγώνες του σύγχρονου ελληνισμού.
Σήμερα, η σιωπή των ερειπίων στο Ξεροβούνι περιμένει την πλήρη αρχαιολογική ανάδειξη. Η Κτιμένη παραμένει ένας τόπος όπου η αρχαιολογική σκαπάνη έχει ακόμα πολλά να πει, αρκεί να σκύψουμε πάνω από τα πολυγωνικά της τείχη.
𝜜.𝜠


Βιβλιογραφία:

    Stählin, F. (1924). Das hellenische Thessalien: landeskundliche und geschichtliche Beschreibung Thessaliens. Stuttgart.
    Béquignon, Y. (1937). La vallée du Spercheios des origines au IVe siècle. Paris: De Boccard.
    Helly, B. (2012). Topographie antique et géographie historique: Bruno Helly et la Thessalie. MOM Éditions.
    Αρβανιτόπουλος, Α. (1911). Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας. Αθήνα.

 Σημείωση:.Ο χαρακτηρισμός "Άπαρτο" δεν αναφέρεται μόνο στα απάτητα τείχη της αρχαίας Κτιμένης, αλλά συμβολίζει το ακατάβλητο φρόνημα των Δολόπων και την άρνηση ενός ολόκληρου λαού να υποκύψει, παραμένοντας πνευματικά και στρατιωτικά ελεύθερος μέσα στους αιώνες